قرآن؛ نقشه‌ی راه زندگی پاکیزه

قرآن؛ نقشه‌ی راه زندگی پاکیزه

تا نیم قرن پیش، قرآن کتاب گورستان‌ها بود و فقط برای کسب ثواب آن را برای مردگان می‌خواندند. تعداد اندکی از مردم می‌توانستند قرآن بخوانند و شمار حافظان کل یا بخش‌هایی از قرآن، از آن‌ها هم کمتر بود. اما امروز، به لطف خدا، شاهد فعالیت بسیاری از محافل آموزش روخوانی و حفظ قرآن و همچنین آموزش ترتیل و تجوید به کودکان در مساجد، مدارس، حسینیه‌ها و مراکز تربیتی هستیم.

اما آیا توجه مطلوب به قرآن در همین سطح است؟ آیا قرآن فقط کتابی برای تلاوت و ترتیل، شفا یا استخاره است؟ آیا قرآن فقط کتابی برای مجالس ختم، تبرک‌جویی به هنگام اسباب‌کشی به خانه‌ی جدید، ازدواج و سفر یا آویختن به آینه‌ی اتومبیل است؟ آیا قرآن فقط برای این آمده است تا آیه‌هایش را روی دیوارها بنویسیم یا روی گردن‌بندهای طلا حک کنیم و به گردن بیاویزیم؟

آیا قرآن، کتابی که خدا نازل کرده است و آن را «هدایت‌گر پرهیزگاران»[1]، «هدایت‌گر و بشارت‌بخش مؤمنان»[2]، «هدایت‌گر ‌انسان‌ها»[3] و «بینایی‌بخش انسان‌ها و هدایت و رحمت»[4] می‌خواند، به راستی، فقط همین کاربردها را دارد؟

این آیات و ده‌ها آیه‌ی دیگر آشکارا روشن می‌کنند که قرآن نقشه‌ی راه زندگی انسان است و بینش، هدایت، شفای دل‌ها و برنامه‌ی سعادت در دنیا و رستگاری در آخرت در آن نهفته است. اگر چنین باشد ــ‌که چنین است‌ــ آیا درست است که به روخوانی و ترتیل و تجوید و تبرک‌جویی سطحی از قرآن بسنده کنیم؟

خود قرآن ما را درباره‌ی شیوه‌ی تعامل با آن راهنمایی می‌کند:

نخستین گام برای تعامل با هر متن نوشتاری خواندن آن است: «پس هر چه میسّر است قرآن بخوانید».[5]

هنگام خواندن قرآن، شیطان را دور کنیم و از او فاصله بگیریم تا توجه ما را از معانی و بینش‌های والای قرآنی به مسائل فرعی منحرف نکند: «پس هنگامی که قرآن می‌خوانی از شیطان رانده‌شده به خدا پناه ببر».[6]

هنگام خوانده شدن قرآن، به آن گوش فرا دهیم، چرا که این کار مقدمه‌ی ضروری درک و اندیشه‌ورزی درباره‌ی متن است: «هنگامی که قرآن خوانده می‌شود آن را بشنوید و به آن گوش دهید تا مورد رحمت قرار گیرید».[7]

باید قرآن را در خاطر داشته باشیم، یعنی آن را شاخصی بدانیم که همه‌ی مسائل را با آن مقایسه می‌کنیم و با معیارهایش می‌سنجیم: «و در اين قرآن [حقايق را] گونه‏گون بيان كرديم تا پند گيرند»[8] و «در اين قرآن از هر گونه مَثَلى براى مردم آورديم، باشد كه پند گيرند».[9]

تدبر در قرآن ـ که از عناصر مهم تعامل در قرآن است‌ – برای استنباط مفاهیم و بینش‌های قرآنی که مقدمه‌ی عمل به آن‌هاست: «آیا در قرآن اندیشه نمی‌کنند یا بر دل‌هایشان قفل است؟»[10]، «و قرآن را براى پندآموزى آسان كرديم، پس آيا پندگيرنده‏اى هست؟»[11] و «كتابى مبارك است كه آن را بر تو فرو فرستادیم تا در آيات آن بينديشند و خردمندان پند گيرند». [12]

پیروی از قرآن و عمل به آن: «و این کتابی است که با برکت بسیار فرستادیم، از آن پیروی کنید و پرهیزکار شوید، شاید مورد رحمت قرار گیرید». [13]

این گام در واقع مهم‌ترین گام برای تعامل با قرآن است، چرا که قرآن کریم کتاب عمل و برنامه‌ی پیشرفت و سعادت بشریت است، بنابراین باید از مرحله‌ی تلاوت و حفظ قرآن فراتر برویم، در ژرفای آیاتش کنکاش کنیم و بینش‌ها، چشم‌اندازها و برنامه‌های زندگی موفق، زیست سالم و حیات طیبه را از آن برگیریم.

پی نوشت ها:
۱- هُدًى لِلْمُتَّقِينَ – البقرة 2
۲- هُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ – النمل 2
۳- هُدًى لِلنَّاسِ – آل عمران 4
۴- بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً – الجاثیة 20
۵- فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْ الْقُرْآنِ – المزمل 20
۶- فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ – النحل 98
۷- وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ – الأعراف 204
۸- وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا – الأسراء 41
۹- وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ – الزمر 27
۱۰- أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا – محمد 24
۱۱- وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ – القمر 17
۱۲- كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُوْلُوا الأَلْبَابِ – ص 29
۱۳- وَهَذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ – الأنعام 155

دیدگاه شما

ایمیل شما منتشر نمی شود.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>